پیشگر

مقالات، واکاوی ها و دیدگاه های پژوهشی امید پیشگر

لزوم بازنگری در فرایند پژوهش‌های فقهی منجر به فتوا

با این گامهای پرشتابی که مردم و جامعه در مسیر تغییر برمی‌دارند و موضوعاتِ نو‌به‌نویی که خَلق می‌کنند اگر فقه، خود را به پای آنها نرساند؛ به ناچار از دور خارج شده و محترمانه کنار گذاشته می‌شود. اینجاست که لزوم بازنگری و روزآمدی آن در وضعیت موجود به شدت احساس می‌شود.

دیدم بخشی از آنچه را که بنده و برخی فضلای محترم به عنوان راه حلِ این موضوع، به آن رسیده‌ایم آیت الله علیدوست بیان کرده‌اند. ایشان در مراسم رونمایی از مجموعه مقالات فقه و هنر (95/12/4) برای روزآمدی فقه، انجام چند کار را ضروری دانسته‌اند به این خلاصه:


1. رفع ابهام‌ها در ساحت فقهی. برای مثال مکاسب بحث موسیقی و غنا را طرح کرده؛ اما رفع ابهام نکرده است.

2. بررسی مبانی فتوا. نباید در گذشته متوقف شویم باید مبانی را بررسی کرده؛ به بهترین پاسخ‎ها برسیم.

3. بررسی حدود ورود فقها. بسیاری از ورودها ورود به حوزه غیر فقهی است.

4. باز کردن افق‎های جدید. 

5. تبدیل فتوا به قانون تا بتوان آن را مبنای برنامه‌ریزی در جامعه قرارداد.

6. استنباط برای یک نظام .

7. موضوع شناسی دقیق و واقعی.


اینها و چند کار دیگر، توان آن را دارند که فقه ما را جان تازه‌ای ببخشند و آن را کارآمدتر به صحنۀ زندگی بیاورند.


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

مراء

«مِراء» که در روایات، ما را به ترک آن توصیه کرده‌اند حتی اگر حق به جانبِ ما باشد(کافی، 2/300) عبارت است از بگومگو کردن با کسی برای اثبات حقانیت خود. مرحوم فیض نوشته است: «المراء الجدال و الاعتراض على کلام الغیر من غیر غرض دینی‏»(وافی، 5/939)

فرقش با گفتگوی سازنده و مذاکرۀ علمی در این است که در «مراء» هر طرف به دنبال پیروزی خود است و رساندن پشتِ دیگری به خاک؛ اما در گفتگوی علمی، حریفی وجود ندارد؛ دو طرف در کنار هم به مثابۀ دو همکار علمی در پی کشف حقیقت‌اند.

یکی از پیامدهای «مراء» آسیب دیدن؛ بلکه گسستن پیوندهای ارزشمند بین خانواده‌ها و دوستان است. بحث‌های بی‌فایدۀ سیاسی، نقدهای بی‌مایه، از مراء‌های رایج در بین مایند.


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

درخواست معجزه

دیدم کسی از آقای دکتر سروش پرسیده است: آیا شدنی است که هر انسانی از خدا بخواهد تا با معجزه‌ای وجود خودش را به وی اثبات کند؟ بعد گفته است: منظور این است که الآن خدا معجزه‌ای بیاورد که من قانع شوم .

چکیدۀ پاسخ دکتر سروش (آن‌گونه که من فهمیدم): بنای خدا بر اثبات خودش برای تک‌تک افراد به این روش نیست. اگر هم بشود یا فرد یا دیگران آن را حمل بر توهم و سحر و مانند آن می‌کنند و خلاصه با این روش خدا ثابت نمی‌شود. 

پرسشگر تصریح می کند که «قانع کننده نیست» و بعد ایشان، همین را بیشتر توضیح می‌دهند.

در نهایت بنده نیز قانع نشدم و فکر می‌کنم پاسخ قانع کننده‌تر این باشد:


دانه‌ای گندم را بردارید و به آن خیره شوید. این معجزۀ خداست در دست شما؛ چرا که اگر جن و انس جمع شوند بی‌خواست خدا نمی‌توانند به مانند این خلق کنند که وقتی کاشتی رشد کند و دهها گندم مثل خود ثمر دهد و بعد هر کدام از آنها نیز دهها گندم دیگر شود و ...

این یکی از بی‌شمار معجزه‌ای است که به دنبال آن می‌گردیم و  در آنها غوطه‌وریم. فقط باید درست ببینیم.


«سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتی یتبین لهم انه الحق؛ به تحقیق که نشانه‌های خود را در آفاق و در وجود خودشان به آنها نشان داده‌ایم تا برایشان روشن شود که او حق است.»(سوره فصلت، آیه53)


کانال تلگرام : 

۱ نظر
امید پیشگر

انتظار فرج

با کلید واژۀ «انتظار فرج» آشناییم. در برخی روایات آن را افضل اعمال امت گفته‌اند(کمال الدین، 2/644) و در برخی دیگر محبوب‌ترین عمل نزد خدا(معانی الاخبار، ص199). اما این «انتظار فرج» به چه معناست؟ بین ما جا افتاده است (انداخته‌اند) که یعنی ظهور آخرین امام(عج)؛ اما واقعیت این است که فرج به معنای ظهور نیست؛ فرج یعنی گشایش(معجم المقاییس) و انتظار فرج یعنی چشم به راهِ گشایشْ بودن. 

بر این اساس منتظر، کسی است که در هر سختیِ گریبانگیری به فردایی بهتر می‌اندیشد و باور دارد که «این هم بگذرد» و با خود می‌گوید: «درست می‌شود.» 

داشتن این روحیۀ امیداور به فضل خدا و فردای بهتر؛ از برترین اعمال یک خداباور است و محبوب‌ترین عمل نزد همان خدا. 

و البته یکی از بهترین مصادیقش امید به ظهور آن منجی موعود است.


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

با «رفق» زندگی زیباست

«رفق» یعنی سازِ مخالف نزدن(ضد خُرْق)؛ لطافت و نرمیْ نشان دادن(ضد عُنف). بر این اساس می‌توان «رفق» را به زبان امروز این چنین تعریف کرد: برخوردِ نرمِ به‌دور از گزش و رنجش. 

محال است کسی اهل «رفق» باشد و محبوب نباشد و نیز ممکن نیست برخوردی در آن «رفق» نباشد و دل‌نشین باشد.


رسول خدا(ص) فرمود: «إن الرفق لم یوضع على شی‏ء إلا زانه‏  و لا نزع من شی‏ء إلا شانه‏»(کافی، 2/119)

«رفق» به هر چیزی زیبایی می‌دهد و اگر از چیزی جدا شد قطعاً چهرۀ زشتی از آن باقی می‌ماند.


با «رفق» می‌توانیم با هم حرف بزنیم؛ همدیگر را بفهمیم؛ در کنار هم به زیبایی زندگی کنیم.


آنان که فوراً با تمسک به مواردِ خاصْ دستِ رد به سینۀ چنین روایاتی می‌زنند؛ هم خود را از عمل به این روایات محروم می‌کنند و هم دیگران را.


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

حوزه و انقلاب

(به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران)


1ـ نسبت حوزه و حوزویان با انقلاب چیست؟

حوزه یکی از نهادهای سهیم در انقلاب اسلامی ایران است. گرچه رهبر انقلاب از حوزه برخاست؛ اما انقلاب مدیون تک‌تک مردمی است که برای آن قدم برداشتند و همچنان پای آن ایستاده‌اند با هر قیافه و از هر قشر.


2ـ وظیفۀ یک طلبه در قبال انقلاب چیست؟ (طلبۀ انقلابی کیست؟)

کسی است که آرامان‌‌های انقلاب را می‌شناسد و در حیطۀ تخصصی خود تلاش می‌کند تا انقلاب به آرمان‌هایش برسد یا حداقل نزدیک شود. لازمۀ این کار، سه چیز است: تلاش علمی حیرت‌آور، کسب فضایل اخلاقی در حد امامت معنوی جامعه، نقد منصفانه و کارشناسانۀ آنچه مربوط به حوزۀ تخصص اوست (و نه هر موضوعی).


3ـ طلبۀ سکولار کیست؟

کسی است که بین دین و جریان انقلاب دیوار می‌کشد که این خود دو چهره دارد: گاه فقط از دین می‌گوید و با انقلاب قهر است و گاه فقط از انقلابی‌گری می‌گوید و با دین بیگانه است.


4ـ طلبۀ ضد‌انقلاب کیست؟

کسی است که آگاهانه بر خلاف آرمان‌های انقلاب عمل می‌کند که این نیز یا از سر بغض و کین است و یا دوست جاهلی است که با اقدامات به اصطلاح انقلابی خود، رهبر انقلاب و دیگر دلسوزان خردمند نظام را رنجانده و عملاً آب به آسیاب دشمن می‌ریزد. تجمعات غیرقانونی، حملۀ لفظی و فیزیکی به مسئولان نظام و بزرگان حوزه از اقدامات رایج این افراد است.


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

از امضا تا اقدام

اقدام برق‌آسای دولتی‌های آمریکا در عمل به دستور ترامپ مبنی بر ممنوعیت ورود برخی افراد به آمریکا، تحسین برانگیز است. این نکتۀ مثبت را باید با چشمِ بازْ دید.

یکی از مشکلات بزرگ کشور ما عدم «اجرای سریع و قاطع دستورها و مصوبات قانونی» است در همه جا و برای همه؛ خوب یا بد؛ پسند یا ناپسند.


برای نمونه:

«جنسی که مشابه داخلی دارد، مطلقاً از خارج وارد نشود؛ این را من بارها گفته‌ام.»  (مقام معظم رهبری،95/2/8)

«بارها»؟!


امام علی(ع) به مردم خود فرمود:

«آگاه باشید که شامیان بر شما پیروز خواهند شد؛ اما نه به سبب آن که از شما به حق نزدیک‌ترند؛ بلکه برای این که شتابان به سوی باطلِ فرماندۀ خویش می‌روند و شما برای آمدن به سوی حقی که من شما را به آن می‌خوانم سستی می‌ورزید ... 

رهبر شما خدا را اطاعت مى‌کند و شما او را نافرمانی مى‌کنید و فرماندۀ شامیان (معاویه) خدا را معصیت مى‌کند و مردمش فرمانش را اطاعت مى‌کنند. به خدا سوگند! دوست داشتم معاویه در مورد شما با من معامله‌ای می‌کرد؛ مانند تبادل دینار به درهم؛ ده نفر از شما را می‌گرفت و یک نفر از آنها را به من مى‌داد.» (نهج‌البلاغه، خ97)


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

آب و آتش

خدا رحمت کند مرحوم حاج آقای ضابط را می‌گفت در والفجر هشت، اروند، آب بود و آتش. دیروز به یک‌باره پلاسکو برای آتش‌نشان و امدادگر هم شد صحنۀ نبرد در آب و آتش؛ آب از بالا و آتش و دود از هر طرف. از بچه‌هایی که دیروز زدند به خط هنوز عده‌ای برنگشته‌اند. گفتند بعضی‌ها را اروند بُرد؛ بُرد تا پیش خدا.


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

شهید نواب صفوی

61 سال پیش در بامداد 27 دی 1334 با فرمان آتش، گلوله های داغ، به سرعت بر پیکر سید مجتبای 31 ساله و یارانش  نشست و در ظاهر این پایانی شد بر چند سال فعالیت پرکار و تاریخ‌ساز فدائیان اسلام. 

اما راه‌شان تا به امروز باقی و پررهرو است؛ چرا که آنها همچنان الگوی کسانی‌اند که برای دفاع از دین به حذف و حمله، علاقهٔ خاصی نشان می‌دهند. 

معاصرین نواب از او گفتند و جوانان پرشور مذهبی را به چو او شدن تشویق کردند؛ اما از آسیب‌ها و عیب‌های حرکت او نگفتند.

عبور از هر کس و هر شخصیتی حتی مرجعیت و زعامت شیعه، تاختن و خرده‌گرفتن و بدگفتن به هر کسی که ساز مخالف و حتی عدم همراهی بزند از آسیبهای جدی اقدامات «نواب‌گونه» است که باید گفت و از آن پرهیز داد.

غفلت از این بُعد یا مخفی‌کردن عمدی این بخش از تاریخ فدائیان یک نتیجه‌اش مقدس و صحیح انگاشتن این امور از سوی کسانی است که با قصد قربت و برای دفاع از دین، دست به اقدامات «نواب‌گونه» می‌زنند. 

برای همین است که برخی از جوانان پرشور و انقلابی همچنان به هشدارهای مقام معظم رهبری مبنی بر ترک اقدام عملی-انقلابی، خارج از مجرای قانونی، بی‌اعتنا هستند.

و نیز حملات حیثیتی به مخالفان، حتی اگر از مراجع و بزرگان دین باشد رویۀ جاریۀ این مدافعان از ساحت دین و انقلاب است.

دربارۀ شهید نواب و فدائیان توجه به آسیب‌ها و معایب اقدامات آنها از باب عبرت و عدم تکرار، برای کسانی که علاقه‌مند به اقدام انقلابی عاقلانه هستند بسیار سودمند است؛ اما برای خودسران عمارپندار که بارها صدای اعتراض مقام معظم رهبری را درآورده‌اند سودی نخواهد داشت. چه اینکه هشدارهای معظم له نیز تاکنون نتوانسته است این گروه را مهار کند.

یاد نیک مقام معظم رهبری از شهید نواب سبب شد تا عده‌ای گمان کنند هر آنچه تاریخ از فدائیان سیاهه کرده است همه کذب است و افتراء؛ غافل از این که بیان یک یا چند ویژگی مثبت از کسی یا گروهی، هرگز به معنای انکار یا تأیید ضعف‌ها و انحرافات او یا آن گروه نیست؛ مگر از باب استفادۀ ابزاری از معظم له برای تثبت آنچه بدان معتقدیم.

دیگر این که تاریخ و عمکرد نواب و فدائیان، نه مسألۀ فقهی است که در بند تقلید از مجتهد باشد و نه حکم حکومتی در دست حاکم. در این موضوع همه باید تسلیم مدارک و مستندات باشند.

برگی از مدارک:

آیت الله العظمی سید محمد صادق روحانی دربارۀ واکنشِ مرجع جهان تشیع حضرت آیت الله العظمی بروجردی به بدرفتاری فدائیان با ایشان در خاطرات خود می‌گوید:


« ... به هر حال آن روز گذشت و فردا ایشان [یعنی آیت الله العظمی بروجردی] سر درس آمد،‌ ولی بسیار بی حوصله و ناراحت بود و با تأمل، وقت را می‌گذراند. ایشان صحبت را شروع کرد و گفت: «مگر در روایت نخوانده‌اید که اگر کسی به مرجع تقلید اسائه ادب کند،‌ شرعاً عاصی است. مگر نخوانده‌اید که هم حجتی علیکم و انا حجت‌الله.» یک مقدار اظهار ناراحتی و درددل کرد و درس هم نگفتند. درس که تمام شد، حوالی غروب، عده‌ای در فیضیه و دارالشفا ریختند و شروع کردند به کتک زدن فدائیان»


کانال تلگرام : 

۰ نظر
امید پیشگر

هدر و هدف

سرگرمی‌های سیاسی، دل‌مشغولی‌های اقتصادی به اضافۀ پُرادعایی، خودممنونی و نیز جهان‌آگاهیِ یک وجبی، از یک طلبۀ به زعم خود پُرکار، شخصیتی می‌سازد توهّمی که در خیال خودش، کشتیِ نوح است برای نجات جامعه؛ اما در واقع، قایقِ به گِل نشسته‌ای است در جزیره‌ای ناشناخته که بعید است به کار کسی آید.

تا «هدر» و «هدف» و شناخت مصداق این دو در عمل برای ما آفتابی نشود سر از این خواب گران بر نخواهیم داشت.


اگر کسی مایل بود بداند «تلاش علمی» به ویژه در حوزۀ مطالعات اسلامی یعنی چه و اینکه چقدر از ادعای ما در این باب، واقعی است و چقدر از آن توهم، احوال این خانم 53 سالۀ آلمانی را بخواند تا معنای «هدر» و «هدف» را بهتر لمس کند.

کم لها من الرجال نظیر؟


کانال تلگرام : 
۱ نظر
امید پیشگر